"Không để nước khác thỏa hiệp trên lưng mình"

Nói về những thành công trong đường lối đối ngoại quốc phòng năm vừa qua, VietNamNet đã có dịp trò chuyện với Trung tướng Nguyễn Chí Vịnh, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng xung quanh vấn đề này.

Độc lập, tự chủ, không phụ thuộc vào ai cả

Chưa bao giờ đối ngoại quốc phòng lại được đẩy mạnh như năm 2010, cả song phương và đa phương, tạo ấn tượng Việt Nam mở ra và đẩy mạnh hoạt động trên một  mặt trận mới: đối ngoại Quốc phòng. Với tư cách người phụ trách công tác đối ngoại của Bộ Quốc phòng, Thứ trưởng đánh giá thế nào?

Công tác đối ngoại quốc phòng nằm trong đường lối đối ngoại chung của Đảng, Nhà nước, nhìn chung không có gì đột biến so với các năm trước. Tuy nhiên, năm 2010 có ấn tượng dường như mở ra một giai đoạn mới so với trước, bởi hai nguyên nhân cơ bản.

Một là, chúng ta đã làm tốt công tác đối ngoại, nhờ vị thế đi lên của đất nước, với hình ảnh của Việt Nam phát triển, hòa hiếu, thân thiện; giữ được an ninh và quan trọng nhất là tại những thời điểm khó khăn, chúng ta đã giữ được độc lập, tự chủ, không phụ thuộc vào ai cả.

Thực tế Việt Nam chưa bao giờ để mất độc lập, tự chủ nhưng lúc này lúc khác, bạn bè hiểu khác. Năm 2010, với tư cách chủ tịch ASEAN, Việt Nam đã làm cho bạn bè thế giới hiểu chúng ta thực sự có độc lập tự chủ. Đó là nguyên nhân quan trọng nhất, mang tính nội tại giúp thúc đẩy đối ngoại nói chung, và đối ngoại Quốc phòng nói riêng, đưa bạn bè đến với ta.

Tính chất độc lập tự chủ của đất nước quan trọng vô cùng. Nó không chỉ để đảm bảo Việt Nam không bị lệ thuộc, mà còn là điều kiện cho Việt Nam phát triển.

Hai là, cục diện khu vực, thế giới có những bước chuyển dịch, nổi bật là sự gia tăng can dự của các nước lớn ở khu vực có chiều hướng cứng rắn hơn, tự tin hơn, vì lợi ích bản vị của họ, thậm chí có những xung đột về lợi ích. Đỉnh cao của xung đột là thỏa hiệp, mà sự thỏa hiệp nếu có giữa các nước lớn thường là trên lưng các nước nhỏ hơn. Nhận thức rõ điều đó để ta giữ cho được độc lập, tự chủ, không để các nước khác thỏa hiệp trên lưng mình. Vì thế, thời gian qua, ta tăng cường quan hệ đối ngoại nói chung và đối ngoại quốc phòng nói riêng. Điều này đảm bảo cho sự hiện diện của các nước lớn không ảnh hưởng đến độc lập tự chủ, không ảnh hưởng tới nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền lãnh thổ của ta.

Trung tướng Nguyễn Chí Vịnh. Ảnh: Lê Anh Dũng

Trò chuyện với VietNamNet vài tháng trước, Thứ trưởng nêu vấn đề: Đối ngoại Quốc phòng vừa để hợp tác vừa để đấu tranh, nhằm mục đích bảo vệ Tổ quốc. Trong hai kế sách bảo vệ Tổ quốc - đánh thắng và không đánh mà thắng, đối ngoại Quốc phòng nhắm vào cái không đánh mà thắng. Nhìn lại năm 2010, Thứ trưởng đánh giá Việt Nam có thắng? Cụ thể như thế nào?

Không đánh mà thắng không chỉ nói về một thời điểm cụ thể mà là cả một bề dày lịch sử, là kế sách kéo dài cả chục năm, trăm năm trong quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Nó phải được tích cực chuẩn bị, gom góp, thúc đẩy, tăng cường trong từng năm từng năm kiên trì, để đạt mục tiêu: không để xảy ra chiến tranh, giành và giữ được độc lập tự chủ, chủ quyền lãnh thổ của đất nước.

Thoát ra khỏi sức ép bên ngoài

Xét từ mục tiêu, nhiệm vụ cụ thể đặt ra cho năm 2010 trong bối cảnh các nước lớn can dự, việc thể hiện sự độc lập tự chủ, thêm bạn bớt thù của Việt Nam đạt được đến đâu? Ông có hài lòng với những gì làm được trong 2010?

Thành thật mà nói, chúng ta đã có những thành công, tuy chưa thể hài lòng. Đối ngoại Quốc phòng với mục tiêu phục vụ sự nghiệp phát triển và bảo vệ Tổ quốc, giữ được những gì thuộc lợi ích chính đáng của Việt Nam.

Năm 2010, trên cơ sở khẳng định độc lập tự chủ, chúng ta đã đạt được mối quan hệ với các nước vì lợi ích và ý định của chính chúng ta. Việc quan hệ với ai, mức độ nào đều cần phải cân đong, đo đếm, nhưng đó là việc của chúng ta, chúng ta làm, không phải chịu sức ép của nước nào khác.

Năm 2010, bối cảnh an ninh khu vực rất phức tạp, ta đã cùng với ASEAN và các đối tác lớn ngồi với nhau, nói về cách ứng xử trong quan hệ quốc tế, là giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, tôn trọng độc lập tự chủ, toàn vẹn lãnh thổ, tôn trọng luật pháp quốc tế,  công khai, minh bạch....

Nhiều người vẫn lầm tưởng Việt Nam làm việc này chỉ nhằm bảo vệ chủ quyền, đấu tranh trên Biển Đông. Thực ra không phải như vậy. Với mỗi nước ta có những vấn đề ưu tiên đấu tranh khác nhau: Với Trung Quốc, đó là vấn đề chủ quyền trên Biển Đông, với Mỹ đó là đấu tranh về dân chủ nhân quyền, chế độ chính trị. Rồi các vấn đề kinh tế, môi trường, KHCN... Việt Nam có nhiều cái để bảo vệ lắm.

Đối ngoại Quốc phòng nhằm tạo diễn đàn công khai, minh bạch để bảo vệ lợi ích quốc gia. Công khai minh bạch chính là vũ khí để bảo vệ mình. Đó là vũ khí đấu tranh, trong thời chiến và cả thời bình. Việc công khai, minh bạch không phải chỉ của riêng năm nay, mà đó là nỗ lực kiên trì của Việt Nam từ khi Đổi mới, nhất là sau Nghị quyết TW 8 khóa 9.

Với vấn đề Biển Đông, Việt Nam đã không đưa vào chương trình nghị sự chính thức của Hội nghị ADMM+, nhưng các bên đều nói được quan điểm của mình. Nhưng cũng có người nói rằng, để hài lòng các bên, chúng ta vẫn còn né tránh các vấn đề then chốt. Mà một khi còn né tránh, thì khó tránh được cảnh các bên bị đẩy về hai phía đối đầu trong cuộc cạnh tranh sức mạnh giữa các cường quốc ở khu vực. Quan điểm của Thứ trưởng?

Là nước chủ nhà, lần đầu tiên tổ chức ADMM+, ta đặt các mức độ thành công của Hội nghị - mức tối thiểu là Hội nghị được tổ chức tốt đẹp với sự tham gia của 10+8, tạo cấu trúc an ninh mới, và Việt Nam hoàn thành tốt vai trò nước chủ nhà. Mức cao hơn là đưa ra được những nguyên tắc ứng xử Quốc phòng trong quan hệ quốc tế. Và trên hết là ta phải đưa ra được và tạo được sự ủng hộ trên những vấn đề liên quan đến lợi ích của đất nước mình. Ta đạt được cả 3 mức này, không né tránh vấn đề nào, và cũng đã tạo được sự đồng thuận của tất cả các nước tham gia.

Đơn cử như vấn đề chủ quyền trên Biển Đông, ta không thể né tránh vấn đề này, và cũng không thể chờ người khác nói hộ chúng ta về chủ quyền của đất nước, nhưng nếu đặt vấn đề vừa độ thì được, quá một tí sẽ hỏng. Cuối cùng, ta đặt vấn đề vừa độ, nhưng đầy đủ, về quyền lợi của đất nước mình, đồng thời tôn trọng lợi ích và quyền chính đáng của tất cả các nước khác. Chúng ta tỉnh táo đứng trên quyền lợi của đất nước mình để tính toán, không phải cứ tiện được đà mà say sưa, đẩy vấn đề lên quá, chỉ bất lợi. Mục tiêu của ta là tạo lợi thế khi đấu tranh ngoại giao, không mất cân bằng chiến lược ở khu vực. Ngả theo một phía, theo tâm lý đám đông mà quên độc lập tự chủ, Việt Nam sẽ làm phương hại lợi ích của mình.

Không vì tư cách Chủ tịch ASEAN mới làm tốt công tác đối ngoại

Vậy trong đối ngoại, mức độ, hành vi và cách ứng xử của giới quân sự - quốc phòng khác gì so với các bên khác cùng tham gia hoạt động đối ngoại?

Ta thực hiện đối ngoại ở tất cả các ngành, dưới sự chỉ đạo chung, đồng bộ, nhất quán của Đảng, Nhà nước. Đối ngoại mỗi ngành có cách tiếp cận khác nhau, cách đặt vấn đề vì thế có thể khác nhau. Nhưng nguyên tắc không khác.

Ngoại giao, kinh tế... làm đối ngoại không ít bảo vệ Tổ quốc hơn Quốc phòng, Quốc phòng làm đối ngoại cũng không có nghĩa là ít ngoại giao hơn cơ quan đối ngoại. Các lĩnh vực đối ngoại có cách tiếp cận khác nhau, nhưng trên một mặt trận đồng bộ, dưới sự lãnh đạo chung. Thành công nổi bật của nhiệm kì này của Đảng, Chính phủ, trực tiếp là Thủ tướng Chính phủ là trên mặt trận đối ngoại, trong đó quan trọng nhất là tạo sự đồng bộ, nhất quán trong tất cả các ngành.

Có khi nào ông thấy giữa cách tiếp cận của Quốc phòng với cơ quan đối ngoại khác có khác biệt, gây khó trong phối hợp hành động?

Trong khuôn khổ hiểu biết của tôi và trong năm ASEAN, không thấy có gì khác biệt. Không có gì đáng phàn nàn về sự phối hợp đó cả. Mà phải nói là rất hài lòng, và rất cám ơn các ngành, các địa phương đã hỗ trợ, giúp đỡ Quốc phòng hoàn thành nhiệm vụ mới mẻ này.

Những thành quả của 2010 sẽ được đối ngoại Quốc phòng triển khai tiếp như thế nào, khi ngọn cờ cầm trịch đã chuyển sang nước khác?

Không phải vì 2010 Việt Nam là chủ tịch ASEAN mà ta mới đẩy mạnh quan hệ đối ngoại Quốc phòng, cả song phương và đa phương. Năm ASEAN giúp ta nâng hình ảnh, dễ nổi bật hơn vì ta ở trung tâm chú ý của thế giới, và tạo thuận lợi cho ta. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa năm sau, khi Indonesia là nước chủ tịch, Việt Nam lại không đấu tranh cho quyền lợi của mình và của cả khu vực. Chúng ta sẽ tiếp tục đường lối đối ngoại hiện nay, phát huy những gì đạt được 2010, trong đó có đối ngoại Quốc phòng, Mục tiêu là xây dựng môi trường hòa bình, và bảo vệ Tổ quốc, có thể các năm sau hình ảnh đối ngoại Quốc phòng không như bây giờ, nhưng nội dung, mục tiêu vẫn là như vậy.

Khi người giữ cửa thành được phép mở cửa

Xưa tới nay, Quốc phòng tiếp cận thường bị xem là cứng hơn Ngoại giao. Thế nhưng, năm 2010, thế giới và chính người dân Việt Nam lại thấy cách tiếp cận của Quốc phòng thậm chí mềm và mở hơn...

Người giữ cửa thành mà mở thì đương nhiên cảm thấy rộng rãi. Quốc phòng một khi được Đảng, Nhà nước cho mở thì sẽ mở, mở mạnh, vì tin rằng mở cửa thành mà không bị quân bên ngoài nhảy vào. Còn ông quan văn chuyên lo bút nghiên ở trong, đương nhiên không dám mở như thế. Như vấn đề chính sách Quốc phòng, Ngoại giao có muốn mở cũng khó, vì họ có nắm vấn đề đó đâu.

Đối ngoại Quốc phòng là khâu rất quan trọng, quyết định trong xây dựng lòng tin. Khi người nắm lòng tin mở, tự tin và đủ tin rằng khi mở thì người khác không xâm phạm lợi ích của mình, nhiệm vụ sống còn của chính Quốc phòng là bảo vệ Tổ quốc thì sẽ mở mạnh.

Có điều không phải tự nhiên mà Quốc phòng mở. Việc mở ấy là do sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, trong xu thế đi lên của đất nước và tình hình quốc tế, khu vực có những biến chuyển như đã nói ở trên. Việc mở vừa là nhu cầu, vừa là điều kiện cho phép chúng ta đẩy mạnh công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, và mở có mức độ.

Ví dụ, cuối năm 2009, ta ra Sách trắng Quốc phòng, được coi là cởi mở. Vào thời điểm ấy, ta chuẩn bị mua tàu ngầm, Su 30, không nói thì thế giới cũng biết, đóng cửa cũng không giấu được ai. Ta chủ động mở để giải thích với thế giới, với khu vực rằng chúng ta không đe dọa ai, mua sắm vũ khí là để bảo vệ Tổ quốc mình. Vấn đề cảng Cam Ranh cũng vậy. Cam Ranh vốn là điểm dòm ngó của nhiều nước lớn trên thế giới. Khi ta xác định Cam Ranh là của Việt Nam, do Việt Nam quản lý và sử dụng, sao không công khai?

Chính sự thiếu công khai một cách không cần thiết lại tạo sự nghi kị của các nước. Đương nhiên, việc mở cũng có mức độ. Khi Quốc phòng làm đối ngoại, bao giờ cũng theo nguyên tắc: cái gì đã là bí mật thì lo giữ cho kĩ, cái gì có thể công khai, giữ bí mật không có lợi cho cái chung, tạo nghi kị, thì ta công khai.

Lòng tin không chỉ trông chờ thiện chí

Như ông nói, quan trọng là có lòng tin của chính mình, trên cơ sở đã vạch ra đường lối bảo vệ Tổ quốc lâu dài rõ ràng. Tư duy đường lối bảo vệ Tổ quốc cụ thể như thế nào, thưa ông?

Tự tin không có nghĩa là sự chủ quan, thiếu cơ sở. Bảo vệ Tổ quốc như thế nào căn cứ vào xu thế thời đại, nhưng quan trọng nhất là phải căn cứ vào khả năng nội tại của đất nước: chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng - an ninh..., mà quan trọng nhất là con người. Dân mình, mình tin, khi nói đến bảo vệ Tổ quốc, thì tin rằng, gần 90 triệu người không ai quay đi. Có  như vậy ta mới dám nói mình đủ khả năng bảo vệ Tổ quốc. Không tin tuyệt đối vào nhân dân mình, bộ đội mình, thì bao nhiêu tên lửa, tàu ngầm cũng vô dụng.

Trong xu thế chung của thế giới, ta mở rộng quan hệ đối ngoại, được sự ủng hộ của cộng đồng thế giới với đường lối của ta. Điều này đảm bảo cho chúng ta một nền hòa bình lâu dài. Kẻ nào gây chiến tranh với Việt Nam, kẻ đó sẽ bị cô lập cao độ trên thế giới, mà cô lập trong một thế giới toàn cầu hóa, thế giới hội nhập của Thế kỷ 21 thì khủng khiếp hơn nhiều so với giữa thế kỉ 20. Và chúng ta cũng không ngồi chờ bối cảnh khu vực thuận lợi, mà đã chủ động, tích cực góp phần để tạo dựng môi trường, xu thế tiến bộ trên thế giới.

Sự tự tin ấy thể hiện ở đâu? Không phải là phát ngôn của cá nhân tôi. Mà ở đường lối của Đảng, cụ thể là Nghị quyết Trung ương 8 khóa 9. Tôi tin đây sẽ là Nghị quyết đi vào lịch sử bảo vệ Tổ quốc trong hòa bình, như Nghị quyết 15 trong chiến tranh chống Mỹ.

Đối ngoại quốc phòng trong tình hình mới có đặc trưng gì?

Chủ động, tích cực, có tính mục đích cao: xây dựng môi trường hòa bình, góp phần bảo vệ Tổ quốc.

Trở lại với vấn đề lòng tin, rõ ràng, lòng tin vẫn là trở ngại trong hợp tác khu vực, khi mà các nước tăng cường trang bị vũ khí, chi tiêu Quốc phòng. Nhiều người còn đặt vấn đề về cuộc chạy đua vũ trang ở khu vực. Quan điểm của ông?

Nói đến lòng tin có 2 khía cạnh, một là, làm cho người ta tin mình. Việt Nam, sẵn sàng xây dựng lòng tin, công khai minh bạch, vì chúng ta không xâm phạm ai, không lôi kéo ai đánh ai và cũng không đi đêm với nước nào. Ta công khai để chứng minh một sự thật hiển nhiên là trong hòa bình, ta cũng có chính nghĩa như hồi đánh Mỹ vậy. Hai là, lòng tin không chỉ xuất phát từ thiện chí, mà quan trọng hơn là lòng tin phải xuất phát từ lợi ích của các nước, những cơ chế ràng buộc, các mối quan hệ quốc tế song phương, đa phương để họ không thể làm điều gì sai trái, gây xung đột với Việt Nam và khu vực. Đó là lòng tin phải lao động, phải cố gắng rất nhiều, không thể chỉ trông chờ vào thiện chí.

Cơ chế ADMM+ mà Việt Nam đã nỗ lực và hoạt động cật lực cùng các nước tạo dựng là một minh chứng?

Đúng là năm qua, Bộ Quốc phòng, từ Bộ trưởng đến các cán bộ, chiến sĩ cấp dưới lao động cật lực là để tạo dựng cho được nửa lòng tin thứ hai: cơ chế để tin cậy lẫn nhau trên cơ sở lợi ích.

Vai trò của ADMM+ là gì? Cấu trúc an ninh khu vực để xây dựng lòng tin trên cơ sở lợi ích chiến lược trong khu vực giữa các quốc gia, đặc biệt là các nước lớn. Mức độ mong muốn tham gia của các nước là khác nhau. Có nước muốn tham gia và tích cực thúc đẩy cơ chế ấy như Việt Nam, lại có nước không hào hứng lắm nhưng không thể đứng ngoài khi các nước đã cùng bắt tay, vì lợi ích chung của khu vực, thế giới. Đã cùng ngồi vào cơ chế chung ấy, không phải ai có thể muốn làm gì thì làm.

Có một điều tôi băn khoăn là, trong khi làm đối ngoại mà không có lòng tin thì không làm được. Nhưng làm sao để người ta tin mình?

Tôi tin ở các nước, người ta cũng giỏi như mình, hơn mình, và người ta sẽ nhìn ra sự thật. Cái mình đem đến cho người ta là sự thật, là lợi ích chính đáng của mình và của người ta. Người nói dối thế nào cũng lòi ra. Mình nói sự thật, trên cơ sở lợi ích chính đáng của mình và tính đến lợi ích của họ, thì họ sẽ tin.

Đương nhiên, chuyện tin hay không, không ai bắt ép được. Hôm nay chưa tin thì mai người ta sẽ tin.

Hiểu giá trị bản thân để thôi đổ lỗi cho người khác

Trong cuộc sống, những sự việc có thể châm ngòi cho cơn giận dữ là vô tận. Ta phải liên tục đối mặt với những sự việc đó và cuộc sống nhiều khi trở nên căng thẳng không đáng có. Nhưng khi ta hiểu được động lực tận cùng bên trong gây ra những cảm xúc đó thì dường như cuộc sống trở nên thanh thản và yên bình biết bao.

Phần nổi của tảng băng

Cơn giận dữ xảy đến khiến người ta luôn cho mình là đúng đắn và đối phương hoàn toàn sai. Khi đó, người ta sẽ khó mà đủ bình tâm để lắng nghe, tôn trọng hay quan tâm đến người khác mà chỉ chú tâm đến điều mình muốn. Các nhà tâm lý phân tích rằng: "Cơn giận dữ khiến người đó vừa đóng vai trò của quan tòa, vừa là bồi thẩm đoàn, vừa là công tố viên và chắc chắn trong cơn giận đó sẽ không chấp thuận bất kỳ sự kháng cáo nào".

Phần lớn những người hay cáu giận nghĩ rằng mình "quen" với cảm xúc này và cho đó là điều bình thường. Họ không hề nghĩ đến việc mỗi cơn bão giận dữ đi qua để lại một sự tàn phá khủng khiếp. Có những người lại cho rằng đó cũng là một dư vị cảm xúc khiến cho cuộc sống thêm phần thăng hoa. Nhưng thực tế, phần lớn những cơn giận dữ bùng phát thường là kinh nghiệm đau đớn chứ không phải là sự khai phá cảm xúc. Mỗi cơn giận dữ bùng phát biến thành một hàng rào chắc chắn ngăn trở sự thăm dò, khai phá cảm xúc.

Những cơn giận dữ còn phá tan sức mạnh nội tại khiến người ta không còn sức để đối mặt với vô vàn những sự việc bất trắc có thể xảy đến bất kỳ lúc nào. Những cơn giận dữ còn ngăn cản tình yêu và nhiều khi làm cho bản thân bị cô lập, khó mà hợp tác và thông hiểu với xung quanh. Đó là bức tường vững chắc ngăn cách ta với bạn bè, anh em. Điều nguy hại là khi bức tường này được thiết lập bằng những cơn cáu giận thì hầu như không có cách nào phá nổi, không thể xuyên qua hay luồn xuống dưới như trong phim hành động được.

Chỉ đến khi ta thấu hiểu giá trị bản thân, trải lòng với nỗi đau thì cơn giận dữ sẽ không còn bùng phát và thôi không đổ tội cho người khác nữa.

Những cơn giận dữ ở con người được các nhà tâm lý ví như sự gầm rú, tiếng rống lên của loài thú khi bị những con thú dữ lớn hơn đe dọa. Chúng không thể tự vệ nên đành phải xù lông, gầm lên. Nhiều khi cơn giận dữ ở ta có căn nguyên từ sự sợ hãi. Nhưng không phải ai cũng liên hệ và giải được mối liên quan giữa sự giận dữ và nỗi sợ hãi trong tâm hồn. Bề ngoài, cơn giận dữ thường khiến người ta lầm tưởng rằng đó là sự dũng cảm. Có vẻ như người đang giận dữ không biết sợ gì cả, nhất là khi giận dữ đỉnh điểm dẫn đến bạo lực. Nhưng thực chất, đa phần là họ đang có một nỗi sợ hãi trong lòng. Không phải lòng dũng cảm kích thích họ tấn công mà chính là nỗi sợ không kiểm soát được. Tương tự như con thú bị dồn vào chân tường sẽ phải gầm rú lên và lao tới tấn công.

Nhưng ở một góc độ khác, bên dưới cơn giận dữ còn là nỗi đau đớn và bên dưới nỗi đau đớn chính là sự sợ hãi. Ta không thể nào trải qua sự sợ hãi mà không trải nghiệm nỗi đau đớn trước đó. Nỗi đau đớn đó có thể là do sự mất mát của người thân, tình yêu bị chia lìa hay có thể là do mất việc... Những ai đã từng trải qua cảm giác đó thì mới hiểu nỗi đau đớn đó thật khủng khiếp. Nhiều khi thà nổi giận còn hơn là bị chạm vào nỗi đau đó. Phần lớn chúng ta đều làm như vậy, nhưng khi giận dữ thì nỗi đau đớn trong lòng đó không hề biến mất mà nó chỉ tạm thời bị chôn vùi, khỏa lấp đi mà thôi.

Đối mặt với cơn giận dữ

Theo phân tích của các chuyên gia tâm lý, khi nỗi đau đớn bị cự tuyệt thì lớp lá phủ là những cơn giận dữ sẽ xảy ra thường xuyên hơn. Những người liên tục có cơn giận dữ sẽ phải triền miên chịu đựng nỗi đau đớn. Kinh nghiệm giận dữ vốn đã đau đớn nhưng nỗi đau nằm bên dưới đó còn lớn và khủng khiếp hơn nhiều. Nỗi đau ngầm này càng tạo động lực khiến những cơn giận dữ bùng phát ra một cách thường xuyên hơn, khó kiểm soát hơn. Những hậu quả mà các cơn bão này gây ra cũng khủng khiếp theo cấp độ tăng dần.

Cơn giận dữ nhiều khi thể hiện sự tuyệt vọng đơn thuần vì không có khả năng thu xếp cuộc sống của mình hoặc của người khác theo ý mình. Cơn giận dữ sẽ mãi mãi là bóng ma bám theo cả cuộc đời ta nếu ta không có dũng khí đối diện thẳng với chính những nỗi đau, nỗi sợ hãi nằm sâu trong tâm hồn. Theo lời khuyên của chuyên gia tâm lý  rằng một trong những giải pháp để có thể đối diện và kiểm soát những cơn giận dữ là hãy thường xuyên nghĩ lại lần giận dữ gần nhất. Hãy nhớ lại xem ta đã giận ai? Vì nguyên nhân gì? Cảm xúc lúc đó của ta thế nào? và ta đã thể hiện nó ra sao? Khi đối diện với sự việc đó, hãy để cảm xúc đau đớn trải nghiệm trong tâm hồn. Khi nỗi đau không còn bị cự tuyệt, được "chạm" vào và trải nghiệm trong tâm hồn thì dần dần sẽ không còn căn nguyên cho những cơn giận dữ bất chợt nữa.

Ta hãy đối mặt với một trong những căn nguyên gây nên sự giận dữ là  sự bực tức, tuyệt vọng vì không thể thu xếp cuộc sống của mình hoặc của người khác theo ý mình. Tấn công trong lúc giận dữ là một hành động chứng tỏ sự bất lực. Như hình ảnh con thú nhỏ bị con thú lớn hơn dồn vào chân tường. Những hành động bột phát đó chẳng bao giờ mang lại hiệu quả như ta mong muốn, đó là thu xếp cuộc sống của ta hoặc của người khác theo ý ta. Mọi thứ xung quanh vẫn khác với mong muốn của ta trong khi nỗi đau trong tâm hồn lại chẳng thể biến mất sau những cơn giận. Khi để cho tâm hồn trải nghiệm nỗi đau thông qua sự hồi tưởng trực diện lại căn nguyên những cơn giận dữ. Có nghĩa là ta đã bắt đầu quá trình chữa lành những vết thương lòng. Khi đó những nỗi đau có thể bắt nguồn từ bất kỳ đâu trong cuộc sống sẽ được kiểm soát phần nào và không còn là căn nguyên gây nên những cơn cáu giận nữa.

Theo phân tích của các nhà tâm lý, nguyên nhân sâu xa của cơn cáu giận còn là sự thiếu vắng giá trị bản thân. Đó là cảm giác bất lực, cảm thấy bản thân mình không được quan tâm, chăm sóc như đáng ra mình phải được hưởng. Khi cảm thấy bất lực cũng có nghĩa ta cảm nhận được những nỗi sợ hãi từ vô vàn chông gai của cuộc sống và nhiều khi ta sẽ cố uốn cuộc sống theo cách ta muốn để chống lại nỗi sợ hãi. Việc đó thường thất bại và nỗi đau trở nên lớn hơn khi không thể tạo cuộc sống như ý muốn của mình nên  thường che giấu nó bằng những cơn giận dữ bùng phát. Khi cơn giận giữ đến đỉnh điểm thì ta lại tấn công cả người thân và bạn bè. Nó khiến ta bị giam cầm trong chính bức tường ta tự dựng lên nhưng rồi lại đổ lỗi cho người khác gây nên việc đó.

Chỉ đến khi ta thấu hiểu giá trị bản thân, trải lòng với nỗi đau thì cơn giận dữ sẽ không còn bùng phát và thôi không đổ tội cho người khác nữa. Sự thấu hiểu giá trị bản thân, trải lòng với nỗi sợ hãi cũng khiến người ta thôi chịu đựng nỗi đau, khiến ta mở lòng đến với những tình cảm thương mến xung quanh. Cuộc sống khi đó sẽ trở nên thanh thản và nhẹ nhàng.

Ba cách “kiếm tiền” đi học MBA

Tự học tiếng Anh với các website

Vượt khó giỏi như chủ nhân Huy chương Bạc Olympic Toán Quốc tế

(Dân trí) - Giữ vững danh hiệu học sinh giỏi toàn diện suốt 12 năm học phổ thông, liên tiếp đoạt các giải cao trong các kỳ thi Toán cấp quốc gia, mới đây nhất, Nguyễn Kiều Hiếu giành Huy chương Bạc cuộc thi Olympic Toán Quốc tế 2010 với điểm số suýt soát đạt Huy chương Vàng.
 >>  Việt Nam đoạt huy chương vàng Olympic Toán học 2010

Thành tích của cậu học trò lớp 12A, THPT chuyên Lê Quý Đôn thật đáng nể. Song đằng sau nụ cười lạc quan thường trực của Kiều Hiếu là cả một hành trình vượt khó đầy nghị lực. 

Nguyễn Kiều Hiếu vừa giành Huy chương Bạc cuộc thi Olympic Toán học Quốc tế (IMO) 2010.

“Hiếu mồ côi cha từ năm 10 tuổi”

Đó là câu nói tận đáy lòng khi tâm sự cùng chúng tôi của bà Kiều Thị Ba, mẹ của Nguyễn Kiều Hiếu. Mẹ Hiếu luôn nhớ về hình ảnh của con trai khi ba Hiếu mất lúc em còn là cậu học trò lớp 3, chưa được 10 tuổi.

“Đám tang cha, con tôi không khóc. Mọi người vẫn nghĩ Hiếu còn nhỏ, chưa cảm nhận hết mất mát. Nhưng rồi tôi nhìn thấy con gục đầu bên cha lần cuối trong lễ tang đến tận khuya. Rồi chính Hiếu an ủi tôi khi tôi qụy ngã Mẹ đừng khóc nữa. Mẹ còn có hai chị em con nữa. Mẹ giữ sức, đừng để ngã bệnh”.

Chính câu nói đó của Hiếu đã vực người mẹ trong đau khổ vì gia đình đã vĩnh viễn mất đi một trụ cột.

Công việc của một nhân viên công ty 503 thuộc Khu đường bộ 5 nhiều vất vả, bà Ba vẫn không nề hà. Ngày đêm chắt chiu lo cho con được ăn học. Rồi khi nghỉ hưu, đồng lương hưu ít ỏi không đủ xoay trở lo chu toàn sinh hoạt phí trong nhà, mẹ Hiếu xin một chân tạp vụ ở cơ quan cũ kiếm thêm thu nhập.

“Vì điều kiện gia đình, Hiếu thiệt thòi hơn các bạn học cùng trang lứa. Vậy mà chưa mà giờ tôi nghe nó than một tiếng khó. Mỗi lần nghe thầy giáo gọi điện thoại nhắc chừng mai Hiếu đi thi học sinh giỏi, tôi mới lật đật mua cho con vài hộp sữa bồi bổ. Món đồ dùng học tập xa xỉ nhất của nó là cái máy tính cũ để bàn mà cả nhà ngoại, cậu, dì gom góp  mua tặng thưởng cháu khi nó thi đỗ vào Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn, cái trường ai cũng biết dễ chi mà thi đậu vô đó.”.

Rồi mẹ Hiếu kể tiếp về con trai: “Nó chẳng bao giờ xin tiền mẹ đi chơi. Hồi Hiếu còn học cấp hai, có lần tôi cho tiền nó đi học thêm môn Toán. Mấy tháng sau, nó đem tiền về lại nói Không hiểu răng mà thầy biết hoàn cảnh nhà mình, thầy giảm học phí cho con. Mấy lần cần lắm mới xin mẹ cho tiền ra tiệm để lên mạng. Nó nói trên mạng có diễn đàn chi đó để nó tải tài liệu rồi trao đổi với các bạn về cách giải các bài Toán”.

Phần thưởng lớn nhất với Hiếu có lẽ là niềm vui đầy tự hào của mẹ.

Lên cấp ba, cũng vì chưa quen với môi trường học mới với nhiều yêu cầu cao của trường chuyên, trong học kỳ đầu tiên, Hiếu chỉ đạt học lực khá. Sợ mẹ buồn, Hiếu hứa chắc cho mẹ yên lòng: “Mẹ đừng lo. Cuối năm con sẽ cố gắng là học sinh giỏi” và Hiếu đã giữ đúng lời hứa.

Và sau đó là một loạt các giải thưởng: giải Ba môn Toán cấp TP năm lớp 10, Huy chương Bạc Olympic 30-4 môn Toán, giải nhì giải Toán trên máy tính năm lớp 11, giải ba Quốc gia và mới nhất là huy chương Bạc Olympic Toán Quốc tế 2010.

Uớc mơ đuổi theo Toán học tới cùng

Chia sẻ về dự định tương lai, Hiếu chia sẻ: “Em sẽ đăng ký học lớp cử nhân tài năng Toán của Đại học Quốc gia Hà Nội. Em muốn được theo đuổi Toán học tới cùng.”

Trước đó, vì nhận thức hoàn cảnh gia đình, Hiếu đã đồng ý với mẹ là học ở trường đại học ngay TP Đà Nẵng cho gần, không tốn kém nhiều sinh hoạt phí như khi xa nhà đi học. Nhưng như lời ông Phạm Gia Hữu, tổ trưởng tổ 19, phường Thanh Khê Đông, Q. Thanh Khê (Đà Nẵng) : “Hắn được huy chương cả xóm ni mừng. Ai cũng biết thằng Hiếu có tiếng học giỏi mà lại ngoan, có hiếu với mẹ. Tui nghe trong xóm nói hắn ưng học Toán lắm, ưng học ngành chi thiên hẳn về Toán học luôn kìa nhưng hắn có dám nói với mẹ hắn mô. Hắn thương mẹ, nói Thôi nói rứa thôi chớ con đăng ký trường học ở Đà Nẵng cho gần nhà”.

Trò chuyện với Dân trí, Hiếu tâm sự: “Em đam mê môn Toán học chính từ niềm đam mê Toán học của thầy Sơn (thầy Nguyễn Duy Thái Sơn - PV). Thầy là người tận tụy với Toán học và với học trò bọn em”.

Hiếu và thầy Nguyễn Duy Thái Sơn, người đã truyền lửa cho em niềm đam mê Toán học.

Nhận xét về Kiều Hiếu, thầy Nguyễn Duy Thái Sơn - người đã dạy và dẫn dắt hai học sinh Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn là em Nguyễn Kiều Hiều và em Phạm Việt Cường đến tận trường thi Olympic Toán Quốc tế IMO 2010 và đoạt hai Huy chương Bạc, cho biết: “Hiếu là một học trò khiêm tốn. Em thực sự rất có năng lực môn Toán học, nhất là Toán tổ hợp (Toán suy luận). Ở ngày thi thứ hai, bài làm của em rất hoàn hảo và bứt phá. Tôi hoàn toàn tin tưởng ở em trước kỳ thi. Mừng hơn là em đạt được thành tích cao hơn kỳ vọng”.

Bài và ảnh: Khánh Hiền

Nên xem xét lại cách giáo dục ở thành phố

Khá nhiều học sinh con nhà nghèo đỗ thủ khoa, á khoa. Vậy sao “giáo dục kiểu nhà giàu” ở thành phố không đạt được điều tốt đẹp đó. Phải chăng “Con tàu Giáo dục Thành phố” quá nặng nề, chất đầy sự phù phiếm, tiêu cực đã không thể lái nổi trên con đường nó cần đi...

Tôi hoàn toàn nhất trí với những điều thầy Bùi Minh Tuấn viết và đăng trên Dân Trí. Tôi là một người có đôi chút học thức, đã trưởng thành và đang có con nhỏ theo học ở trường THCS, tiểu học ở Hà Nội. Tôi thấy môi trường học ở Hà Nội, ở một góc độ nào đó, cần được xem xét lại. Nó thật sự gây ra những bức bối mà không dễ nói ra. Tôi biết, tất cả phụ huynh học sinh đều biết, nhưng vẫn phải chung sống, suốt ngày tất bật đưa đón, học đủ thứ hầm bà lằng mà kết quả không cao. Tôi có khoảng 4 năm đấu tranh với vợ, kiên quyết không cho cháu đi học thêm, quyết tâm ở nhà tự học, nhưng chỉ cần 2-3 lần con làm bài kiểm tra ở lớp phải đề bài lạ, các bạn học thêm toàn 9-10, con mình chỉ 5-6, thì tôi đành thua vợ. Thật sự không thể một  mình một đường trong một môi trường có quá nhiều tác động.

Ý kiến của bạn về vấn đề này xin gửi đến Diễn đàn Dân trí qua địa chỉ e-mail:thaolam@dantri.com.vn

Tôi cũng vẫn thường tự hỏi và trao đổi với vợ tôi (cũng là người có chút học thức) rằng tại sao những cá nhân nổi trội về thành tích học tập, lại rơi vào rất đông con nhà nghèo, có hoàn cảnh khó khăn. (Cái này tôi đọc trên Dân Trí thời gian gần đây và tự thống kê). Chúng tôi thường hay đùa rằng, hay là gửi các con về cái huyện Ứng Hòa đó, cho vào ở nhà cái bác gì đó, nghèo đến nỗi không có cái ăn, thì các con mình có khi còn giỏi hơn. Ít nhất cũng được đạt 25-26 điểm khi thi vào đại học… Nghĩ ngợi, phân tích nhiều quá, nhiều lúc chúng tôi hoang mang, không biết nên làm thế nào. Tự mình quẫy đạp, thật sự chúng tôi không trông chờ gì vào hệ thống giáo dục chính thống.

Thật sự và rất cần thiết có một nghiên cứu kỹ về hiện tượng nhà nghèo mà học giỏi. Tôi không tin cá biệt các em đó “thông minh vốn sẵn tính trời”, mà chủ yếu là sự cần cù, lòng quyết tâm, tự mình vươn lên. Vậy sao giáo dục thành phố, giáo dục nhà giàu không hướng tới được điều đó. Phải chăng con tàu giáo dục quá nặng nề, chất đầy sự phù phiếm, tiêu cực đã không thể lái nổi trên con đường mà  nó cần đi.

Mức chi phí cho con tôi học rất lớn, có thể gấp 10-20 lần đầu tư cho một thủ khoa nhà nghèo nhưng chưa chắc đạt được mong muốn. Một sự lãng phí rất rất lớn và đáng buồn.

Xin được tâm sự đôi điều vậy thôi. Mong Dân Trí thông cảm và tiếp tục cho trao đổi về một vấn đề mà tôi nghĩ rằng rất nhiều người làm cha làm mẹ đang trăn trở.

Nguyễn Quang Vinh

(Phố Tây Sơn, Đống Đa, Hà Nội)